ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΜΕΣΑΝΑΓΡΟΥ

 

                                                             

Κουτουρού.............τυχαία

Κούτρα...................κεφάλι

Κούφα το................πήγαινε το πιο εκεί

Κόφτε.....................τρέχα

Κόφτω....................τρέχω

Κρούκελλος...........σιδερένιο
αντικείμενο

Κυμαριά.................κουμαριά

Κυροσαλενή...........ουράνιο τόξο

Κωλαντρίζω...........αναβάλλω

Κωλορίζι................βλαστός δίπλα στη ρίζα

Λάζος.....................κλαδευτήρι

Λαϊνι......................λαγίνι

Λακάνη..................λεκάνη

Λάμενε...................περίμενε

Λαμένω..................περιμένω

λαμπαδίνα..............λάμπα

Λαντρουλώ............σκορπίζω το νερό

Λαός.......................λαγός

Λαουριά..................μεγάλος λαγός

Λαρδί......................χοιρινό λιπαρό κρέας

Λεσπέρης................γεωργός

Λεφάσσω................λαχανιάζω

Λιβόρβορο..............όπλο

Λιμασμένος............πεινασμένος

Λιμικιάρης..............μικρό, ζωηρό παιδί

Λιμπίζομαι..............επιθυμώ

Λινός.......................αποθήκη

Λοκοπώ...................καθαρίζω το χωράφι από χόρτα.θάμνους

Λόπια......................φασόλια

Λοππάδα.................φασολάδα

Λουβιάρης..............βρωμιάρης

Λούγκρα.................έγκυος χοίρα, μεταφορικά κακιά γυναίκα

Λούγκρα.................γουρούνα

Λουμάκι.................βλαστός τρυφερός

Λούνω....................λούζω

Λυριστής................λυράρης

Λωλλός..................τρελλός

Μάγγανο................ελαιοτριβείο

Μαεί.......................μαδά

Μαειρεμένος..........μαγειρεμένος

Μαεύω...................μαζεύω

Μαϊδιά...................χρήματα

Μαϊνέρνω..............καλμάρω

345

Μακέλα..................πόρτα

Μαλλάς..................εργαλείο κτίστη

Μάμμη...................γιαγιά

Μανάρι...................μικρό ζώο, μεταφορικά χρησιμοποιείται και για ανθρώπους

Μανίκα...................μανίκι

Μαννάρι.................τσεκούρι

Μαξούλι.................η σοδειά, το κέρδος

Μαρκούτσο............σωλήνας

Μασιά....................λαβίδα

Μασουλλώ.............μασώ

Μαστάρι.................βυζί ζώου

Μαστραπάς............πήλινο δοχείο νερού

Μάτσι.....................κουλουρία,παραδοσιακό φαγητό

Μελεκούνι..............γλυκό γάμου

Μέλλει....................νοιάζει

Μεσατός.................μισογεμάτος

Μετάδοση...............θεία μετάληψη

Μιάλο.....................μεγάλο

Μιάλος....................μεγάλος

Μικιό......................μικρό

Μικκιός..................πολύ μικρός

Μίνα.......................νάρκη

Μισοκομείο............νοσοκομείο

Μολώ......................αφήνω

Μοναχοφάς.............αυτός που τα θέλει όλα

Μονή.......................η φωλιά του λαγού

Μονιάζω.................ειρηνεύω

Μονιομόναχος........μόνος

Μόννω....................ορκίζομαι

Μόστρα..................φάτσα

Μούλος...................μουλάρι

Μουνουχάρι............ζώο ευνουχισμένο

Μούρκα...................κατακάθι του λαδιού

Μουσταλευριά........είδος γλυκού

Μουστούχι..............φίμωτρο

Μπαζανάκης...........σύγγαμπρος

Μπάζω....................ποθηκεύω

Μπάστακας.............φύλακας

Μπατικιάζω.............δημοπρατώ

Μπλάζω..................χύνω ολόγυρα

Μπλάσει.................σκορπίσει

Μπόρκα..................η χωρίστρα στα μαλλιά

Μπουμπουτσέλα.....η κουκουνάρα

ΣΠΗΛΙΕΣ ΚΑΙ ΦΛΕΣΚΙΝΕΣ ΣΤΟΝ ΜΕΣΑΝΑΓΡΟ

 

                                                               

Στην περιοχή του Μεσαναγρού υπάρχουν αρκετά σπήλαια, «σπηλιές». Δύο στην περιοχή Λάκκος, ο Δρακόσπηλιος στου Μαύρου, γιατί όπως λέγεται ζούσε κάποιος Δράκος, στις Ζωοπές, ένα στα Κόκαλα, στα Τοπάρια, στον Δαιμονιάρη, στον Κουλουροπόταμο, στην ΄Εριντο και στου Αλεξάνδρου.

Φλεσκίνες (κτιστές δεξαμενές) υπάρχουν στον Άϊ-Γιάννη, στον Άϊ-Μηνά, στα Τοπάρια. Μιλάμε για φυσικές δεξαμενές όπου το χειμώνα μάζευαν αρκετό νερό. Η βαθύτερη φλεσκίνα υπάρχει στο Μονοδέντρι. Χαρακτηριστικό είναι ότι όταν ρίξει κανείς μια πέτρα, δεν ακούγεται ο ήχος πότε φτάνει στον πυθμένα. Για τη φλεσκίνα αυτή λένε το παρακάτω δίστιχο:

«Ανάμεσα στο Γέρακα, μέσα στο ρημοκλήσι,

να ’ξεραν οι Γκιαούρηδες που βρίσκεται το μάλι (μάλαμα)».

Οι Φλεσκίνες –Δεξαμενές νερού

Φλεσκίνα στην κορυφή του βουνού Σκιάδι

Στο χωριό δεν υπήρχε πολύ νερό και οι κάτοικοι προσπαθούσαν να το μαζέψουν με πολλούς τρόπους. Νερό έπαιρναν από πηγές επιφανειακές, που υπήρχαν άφθονες, από πηγάδια και μάζευαν και το νερό της βροχής, όπου δεν υπήρχε άλλος τρόπος να βρεθεί. Το νερό της βροχής το μάζευαν σε Φλεσκίνες – δεξαμενές, σκεπασμένες από επάνω. Συνήθως, τέτοιες φλεσκίνες βρίσκονταν σε αυλές Μοναστηριών, για να εξυπηρετούνται τα Μοναστήρια.

Οι περισσότερες ήταν κυκλικές, λιθόκτιστες, με μίγμα λάσπης, ασβέστη και κορασανιού, σκεπασμένες, με ένα άνοιγμα από πάνω, για να αντλούν το νερό. Το νερό το έβγαζαν με έναν κουβά ή πήλινο δοχείο, δεμένο με σχοινί, αν είχεπολύ βάθος. Τέτοιες φλεσκίνες υπήρχαν στον Άϊ-Γιάννη, στον Άγιο Μηνά, στα Τοπάρια, στις Ζωοπές και η βαθύτερη, στο Μονοδένδρι. Για αυτή λένε, πως ό-ταν έριχναν πέτρα εντός, δε γινόταν αισθητός ο ήχος της, πότε φτάνει στον πυθ-μένα.

Στα τελευταία χρόνια φλεσκίνες υπάρχουν στην Αγία Σοφία (Νεκροταφείο) και στην Αγία Ειρήνη Χρυσοβαλάντου, με διαφορετική μορφή. Η φλεσκίνα που βρίσκεται στο Σταυρό, στην κορυφή του βουνού Σκιάδι, που πρόσφατα επισκέφθηκα, διατηρείται. Δεν είναι σκεπασμένη και οι βοσκοί έριξαν μέσα πέτρες και χώματα, για να μπορούν να βγαίνουν τα ζώα που μπαίνουν μέσα.

Πρέπει το Τοπικό Συμβούλιο να συντηρήσει τις φλεσκίνες, όπου υπάρχουν και να τις προφυλάξει από καταστροφές.

Η ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΜΕΣΑΝΑΓΡΟΥ

 

                                                                   

     Η Αγία Σοφία του Μεσαναγρού που γιορτάζει στις 17 του Σεπτέμβρη Είναι το κοιμητήριο του χωριού. Κτίστηκε το 18ο αιώνα ΒΔ του χωριού. Είναι βυζα­ντινού ρυθμού και φέρει εικόνες της δεκαετίας του 1950 . Γιορτάζει στις 17 Σεπτεμ­βρίου και περιστασιακά για τις λατρευτικές ανάγκες του κοιμητηρίου. Στην άκρη του νεκροταφείου υπάρχει οστεοφυλάκιο.

Κάθε χρόνο τέτοια εποχή οι γυναίκες του χωριού ,είτε βρίσκονται στο χωριό είτε στην πόλη της Ρόδου ,πρέπει να πάνε στην Αγία Σοφία να καθαρίσουν την εκκλησία ,αλλά και τα μνήματα των νεκρών. Τα καθαρίζουν ,τα στολίζουν με λου­λούδια ,ανάβουν τα καντήλια και τοποθετούν στεφάνια. Ανήμερα της Αγίας Σοφίας η λειτουργία γίνεται εκεί και στο τέλος ο παπάς περνά από όλα τα μνήματα για να δώσει ευχή για την ανάπαυση των ψυχών των νεκρών. Δίπλα από κάθε μνήμα περι­μένει κάποιος συγγενής να πει στον παπά τα ονόματα που θα μνημονεύσει .Αν κάποιος συγγενής απουσιάζει οι άλλοι τον αναπληρώνουν και έτσι κανένας δεν μένει αμνημόνευτος .

Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΕΥΛΟΓΙΑΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΕΣΑΝΑΓΡΟ

 

                                                                       

Ο σταυρός ευλογίας από τον Μεσαναγρό

Σε ανασκαφές που έγιναν από τον αρχαιολόγο κ. Ι. Βολανάκη στο προαύλιο χώρο της Κοίμησης της Θεοτόκου, αποκαλύφθηκε στο δάπεδο του νότιου κλίτους της Βασιλικής ,ο χάλκινος Σταυρός ευλογίας. Ο Ι. Βολανάκης ο οποίος ανέσκαψε το χώρο γράφει.¨( Στο ανατολικό τμήμα του νότιου κλίτους της Βασιλικής Α αποκαλύφθηκαν δύο τάφοι προσανατολισμένοι και σε επαφή ο ένας με τον άλλο ,οι οποίοι περιείχαν οστά από πολυάριθμες ταφές. Κάτω από τον τοίχο που χώριζε τους τάφους αυτούς και σε βάθος 0,65 μ. από την επιφάνεια του ψηφιδωτού δαπέδου, αποκαλύφθηκε χάλκινος σταυρός ευλογίας . Ο σταυρός είναι κατασκευασμένος από κράμα χαλκού ύψους 0,107 μ. και σώζεται ακέραιος πλην του ενός επίμυλου στην αριστερή άκρη. Το μικρό μέγεθος του σταυρού ,καθώς και οι οπές στο κάτω μόνο τμήμα της κεραίας ,υποδηλώνουν ότι πρόκειται για σταυρό ευλογίας. Η εμπρόσθια όψη διακοσμείται με εγχάρακτη παράσταση δύο ολόσωμων και μετωπικών μορφών ,εκ των οποίων η μεγαλύτερη έχει τα χέρια ανοιχτά σε στάση προσευχής ,ενώ η μικρότερη έχει τα χέρια σταυρωμένα στο στήθος. Και οι δυο φέρουν μακρύ χιτώνα.

Οι μορφές αυτές είναι ο Ιησούς και η Θεοτόκος. Δίπλα στις μορφές αυτές έχουν χαραχθεί τα αποκαλυπτικά γράμματα Α –Ω και η επιγραφή Ι(ησούς) Χ(ριστός)-Μ(ητηρ) Χ(ριστού). Σύμφωνα με τον κ. Ι Βολανάκη ,ο σταυρός χρονολογείται στον 6^ο αιώνα μ.Χ).

ΚΩΔΙΚΑΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΜΕΣΑΝΑΓΡΟΥ

 

                                                                    

                                                                                       

                                                                        

Από την Εκκλησιαστική Επιτροπή της Κοινότητας Μεσαναγρού φυλάσσεται ο «Κώδικας των λογαριασμών της Ιεράς Εκκλησίας του χωρίου Μεσαναγρού, η Κοίμησης της Θεοτόκου, θεωρουμένων ετησίως». Ημερομηνία έναρξης: 1858.

Ο Κώδικας περιλαμβάνει καταγραφή των ιερών σκευών, αμφίων και κτημάτων της εκκλησίας. Στο αριστερό μέρος φαίνονται τα Έσοδα και στο δεξιό τα Έξοδα. Κατ’ έτος εθεωρείτο, ελέγχοντο οι λογαριασμοί και υπογράφετο από την Επιτροπή. Επίσης, ελέγχετο από την Ιερά Μητρόπολη Ρόδου. Φαίνονται τα ονόματα των αρχιερέων, ιερέων και αρχιμανδριτών.

Το 1867 υπογράφει ο Αρχιμανδρίτης Κύριλλος, ενώ το 1904 υπογράφει ο Πρωτοσύγκελος Χρυσόστομος. Είναι γραμμένος με διαφορετική μελάνη.

Η τελευταία εγγραφή έγινε στις 25/1/1947. Τα Έσοδα προήρχοντο από το παγκάρι, δίσκο, αφιερώματα, κάλαντα, λάδι, σιτάρι, επαρχιακό επίδομα, γεωργικό συμβούλιο και διάφορους φόρους. Με τα χρήματα αυτά εκαλύπτοντο τα Έξοδα (Αρχιερατική επιχορήγηση, μισθοδοσίες δασκάλων, ενοίκια οικιών δα-σκάλων και ιερέων, διάφορα έξοδα και δάνεια). Το 1930, τα έξοδα ανήρχοντο σε 9.121 φράγκα, όσα δηλαδή και τα έσοδα.

Η εικόνα της Παναγιάς Σκιαδενής που βρέθηκε πρόσφατα

 

                                                                       

Η εικόνα της Παναγιάς Σκιαδενής που βρέθηκε πρόσφατα

Την ημέρα της γιορτής της Παναγιάς Σκιαδενής ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Ρόδου κ.κ. Κύριλλος ,στο καθιερωμένο κήρυγμά του ,έκανε μια ανακοίνωση που ξάφνιασε τους προσκυνητές. Ανακοίνωσε ότι ο συντηρητής της εικόνας της Παναγιάς Σκιαδενής παρατήρησε ,ότι υπήρχε ακόμη άλλη μια εικόνα ,που ήταν κολλημένη στο κάτω μέρος της , με την Παναγιά που ξέραμε μέχρι σήμερα .΄Ετσι ξεχώρισε τις δυο εικόνες .Τις δύο εικόνες είδαν οι προσκυνητές , κατά την περιφορά τους ,την ημέρα της γιορτής.

Όπως είπε ο Σεβασμιώτατος , όταν μια εικόνα από το πέρασμα του χρόνου φθειρόταν , οι Αγιογράφοι ή αγιογραφούσαν μια άλλη εικόνα πάνω από την πρώτη ,αφήνοντας και τη δεύτερη ή έφτιαχναν μια άλλη σε άλλο ξύλο και μετά κολλούσαν τις δύο εικόνες. ΄Ετσι εξηγείται και η ανεύρεση της δεύτερης εικόνας.

Θυμάμαι νεαροί ,όταν τη Δευτέρα του Θωμά ,όπως έλεγε το έθιμο ,γυρνούσαμε όλες τις μάντρες του χωριού κρατώντας την Παναγιά Σκιαδενή στον ώμο , πόσο βαριά μας φαινόταν. Για αυτό κάθε τόσο αλλάζαμε .

ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΣΚΙΑΔΕΝΗΣ

 

                                                                 

Iερά Μονή Παναγιάς Σκιαδενής

Στους πρόποδες του βουνού Σκιάδι βρίσκεται η Μονή της Παναγιάς Σκιαδενής. Οφείλει το όνομά της στο Σκιάδιο (σκιερό μέρος). Κατά άλλους στη σκιά ενός μεγάλου σύννεφου ή αν κοιτάξει κανείς από τον Μονόλιθο μοιάζει με σκιάδιον, καπέλο αρχαίων.

Στη θέση που βρίσκεται ο ναός, υπήρχε αρχαιοελληνικό ιερό της Αρτέμιδος. Στα 1200 μ.Χ. οικοδομήθηκε βυζαντινός ναός. Αγιογραφήθηκε το ΙΗ΄ αιώνα και η επέκτασή του ολοκληρώθηκε περί το 1861.

Σύμφωνα με την παράδοση, κατά τον ΙΑ΄ αιώνα ασκήτευαν δύο ή τρεις μοναχοί. Βλέποντας τη νύχτα φως πήγαν και εντόπισαν την εικόνα της Παναγίας, που εκτίμησαν ότι ιστόρησε ο Ευαγγελιστής Λουκάς. Την πήραν στο Ασκηταριό αλλά το πρωί χάθηκε. Την αναζήτησαν και τη βρήκαν εκεί που είναι σήμερα κτισμένος ο ναός.

Παλαιότερη εικόνα του μοναστηριού θα πρέπει να είναι αυτή που βρίσκεται στην Αγία Τράπεζα και είναι κατασκευασμένη με μαστίχα. Η εικόνα βρίσκεται αριστερά της εισόδου. Το πρόσωπο της Παναγίας έχει ζωντανά, εκφραστικά, γλυκά μάτια. Στη Μονή υπάρχει ένα σπάνιο Ευαγγέλιο του 1862. Το τέμπλο είναι έργο τέχνης και το δάπεδο είναι στρωμένο με μαύρα και άσπρα βότσαλα.

Το κτιριακό συγκρότημα αποτελείται από οντάδες και κάθε χωριό έχει το δικό του οντά. Εκτός από τον τρόπο εύρεσης της εικόνας, έχουν γίνει και άλλα θαύματα.

Το Πετροκάραβο.

Καράβι πειρατών, που πήγαιναν να λεηλατήσουν τη Μονή Σκιάδι…

1) Στα χρόνια των πειρατών, ένα πειρατικό πλοίο άραξε απέναντι από το Μεσαναγρενό κάμπο και οι πειρατές πήγαν στη Μονή, τη λεηλάτησαν και η Παναγιά πέτρωσε το καράβι τους. Οι χριστιανοί αυτό το απέδωσαν σε θαύμα της Παναγιάς. Το πετρωμένο καράβι βρίσκεται εκεί, το «πετροκάραβο», όπως λένε οι Μεσαναγρενοί, για να θυμίζει το θαύμα.

2) Ένας τούρκος αγάς, δεν πίστευε στα θαύματα της Παναγιάς και με την κάμα του κάρφωσε την εικόνα. Αμέσως έτρεξε αίμα και το χέρι του εκουλλάθη. Ο αγάς μετάνιωσε και ζήτησε από την Παναγία να το γιάνει. Τότε θα της χάριζε όλα τα κτήματά του γύρω από τη Μονή. Έτσι και έγινε.

3) Η παράδοση λέει πως ένας αγριόχοιρος κατέστρεφε τα χτήματα του χιλιομοδιού. Η Παναγιά τον πέτρωσε και τον πέταξε σε ένα βράχο. Ο βράχος αυτός ονομάζεται «μαντήλα».

Η Παναγία η Σκιαδενή έχει ανακηρυχθεί Πολιούχος της Νότιας Ρόδου και γιορτάζεται η χάρη της με μεγαλοπρέπεια.

Συνηθίζεται η θαυματουργή εικόνα να λιτανεύεται από χωριό σε χωριό κατά την περίοδο της Σαρακοστής. Την Κυριακή του Αγίου Θωμά, οι Μεσαναγρενοί τη φέρνουν από τη Λαχανιά στο πανηγύρι και από έκεί στο χωριό. Παραμένει στονΜεσαναγρό και την επομένη μέρα, Δευτέρα, πηγαίνει στη Μονή. Από χωριό σε χωριό, οι πιστοί τη μεταφέρουν πεζοί και είναι μεγάλη τιμή να συμμετέχεις στην πορεία.

Γιορτάζει στις 8 Σεπτεμβρίου. Χιλιάδες πιστοί από όλο το νησί της Ρόδου έρχονται να προσκυνήσουν και να ζητήσουν τη βοήθεια.

ΕΛΑΤΕ ΣΤΗΝ ΠΑΝΑΓΙΑ ΣΚΙΑΔΕΝΗ 7 ΚΑΙ 8 ΤΟΥ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗ ,ΠΟΥ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ

 

ΕΙΚΟΝΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΝΑΓΙΑ ΣΚΙΑΔΕΝΗ ΠΟΥ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ ΣΤΙΣ 8 ΤΟΥ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗ

 

                                                                          

Ο ΄Αγιος Φανούριος

 

                                                                     Ο ΄Αγιος Φανούριος

Ο ¨Αγιος Φανούριος είναι ένας καινούριος ΄Αγιος και στη λαϊκή παράδοση είναι αυτός που φανερώνει τα χαμένα πράγματα. Για αυτό ακριβώς το λόγο και την ημέρα της γιορτής του , συνηθίζεται να προσφέρονται γλυκίσματα ,που αφού ευλογηθούν από τον ιερέα μοιράζονται στους παρευρισκομένους,

Η λατρεία του Αγίου Φανουρίου φαίνεται ότι ξεκινά από τη Ρόδο , όπου κατά την παράδοση , βρέθηκε εικόνα του , όταν έσκαβαν σε ερείπια παλιού ναού έξω από τα τείχη της πόλης. Το ντύσιμό του παρέπεμπε σε στρατιωτικό ΄Αγιο. Ο Μητροπολίτης Ρόδου , Νείλος, διάβασε την επιγραφή « ΄Αγιος Φανούριος». Από τη Ρόδο η λατρεία του εξαπλώθηκε στα κοντινά νησιά και κυρίως στην Κρήτη, όπου σήμερα υπάρχουν τρία σπουδαία μοναστήρια και δεκάδες ναοί. Σύμφωνα με το λαογράφο Γιώργο Αικατερινίδη ,ισχύει η πιο κάτω παράδοση.

« Η μάνα του ΄Αγιου δεν έκανε ποτέ καλό στη ζωή της . Μόνο ένα κρεμμυδόφυλλο έδωσε στη ζωή της σε ένα ζητιάνο. Όταν πέθανε έβραζε σε ένα καζάνι πίσσα και ο ΄Αγιος ρώτησε.- Γιατί είναι η μάνα μου εκεί μέσα…Ο Αρχάγγελος Μιχαήλ του απάντησε ότι δεν έκανε ποτέ καλό στη ζωή της και θα της έριχνε ένα κρεμμυδόφυλλο που είχε δώσει , για να κρατηθεί και να σωθεί. ΄Εριξαν το κρεμμυδόφυλλο και μαζί με τη μάνα του ΄Αγιου κρατήθηκαν και άλλες τρεις γυναίκες για να σωθούν. Η μάνα του τις έσπρωξε και έπεσαν πάλι μέσα. Τότε ο Αρχάγγελος του είπε ότι η μάνα του είναι κακιά . ΄Ετσι ο ΄Αγιος ζήτησε μια χάρη . Να μην πηγαίνουν πράγματα τίποτα σ΄αυτόν ,παρά μόνο για τη μάνα του για να συγχωρεθεί.΄ Ετσι φτιάχνουμε τη Φανουρόπιτα .